Ký nháy là chữ ký tắt hoặc chữ ký rút gọn đặt ở mỗi trang của văn bản, để chứng minh trang đó thuộc đúng tập giấy mà các bên đã đọc và ký chính ở trang cuối. Ký nháy đúng là ký ở cùng một vị trí trên mọi trang, kể cả phụ lục, chạm một phần vào chữ của trang, cả hai bên cùng ký; với tập nhiều tờ thì ký thêm giáp lai ở mép giấy, và mọi chỗ sửa tay đều phải có chữ ký xác nhận bên cạnh.
Nhiều người đã ký nháy nhưng vẫn để lại khe hở: chỉ một bên ký, ký vào lề trắng xa chữ, quên trang phụ lục, hoặc sửa một con số bằng bút mà không ai ký bên cạnh. Phần dưới đây giải thích ký nháy làm được gì và không làm được gì, vị trí nên đặt, cách ký giáp lai cho người không có con dấu, và vài tình huống cụ thể như hợp đồng có sửa tay, có phụ lục, có nhiều bản.
Ký nháy làm được gì, không làm được gì
Làm được: gắn từng trang vào cùng một lần ký. Khi mỗi trang có chữ ký tắt của các bên, việc rút một trang ra thay trang mới trở nên lộ, vì trang mới sẽ thiếu chữ ký nháy hoặc phải giả chữ ký đó.
Làm được: cho thấy bạn đã xem trang đó. Khó ai nói "em không thấy trang này" khi chính chữ ký tắt của họ nằm ở góc trang. Đây cũng là lý do bạn không nên ký nháy một trang mình chưa đọc.
Không làm được: thay cho việc đọc nội dung. Ký nháy chỉ chứng minh trang đó có mặt, không chứng minh nội dung đúng ý bạn. Ký nháy một trang có điều khoản bất lợi là đã xác nhận trang đó.
Không làm được: chặn được việc điền vào khoảng trắng. Nếu trang có dòng trống, chữ ký nháy ở góc không ngăn ai viết thêm vào dòng đó. Khoảng trắng phải được gạch riêng.
Không làm được: thay công chứng, chứng thực khi luật đòi hỏi. Với những giao dịch mà pháp luật yêu cầu công chứng hoặc chứng thực, chẳng hạn nhiều giao dịch về nhà đất, ký nháy kỹ đến đâu cũng không thay được thủ tục đó.
Đặt chữ ký nháy ở đâu cho chắc
Không có một vị trí duy nhất bắt buộc với hợp đồng giữa cá nhân, nhưng có vị trí làm việc thay trang khó hơn và vị trí gần như vô dụng.
| Vị trí | Ưu điểm | Điểm yếu |
|---|---|---|
| Góc dưới bên phải, chạm vào dòng chữ cuối | Gắn chữ ký với nội dung; dễ kiểm khi lật nhanh | Cần để ý không ký đè làm khó đọc số |
| Lề trắng xa chữ | Gọn, đẹp | Trang có thể bị cắt lề hoặc in lại phần chữ mà giữ phần lề |
| Cạnh mỗi con số quan trọng | Khoá riêng giá, cọc, thời hạn | Tốn thời gian; chỉ nên dùng thêm, không thay ký góc |
| Mép giáp giữa hai tờ (giáp lai) | Một chữ ký nằm vắt qua hai tờ, tháo ra là lộ | Cần xếp tờ khéo; mỗi người phải ký đủ các mép |
| Chỉ ở trang đầu | Nhanh | Gần như không có tác dụng chống thay trang giữa |
Cách phổ biến và đủ dùng là ký góc dưới bên phải, chạm nhẹ vào dòng cuối, cả hai bên cùng ký ở mọi trang. Nếu tập dài và giá trị lớn, thêm giáp lai và ký cạnh các con số chính.
Ký giáp lai khi bạn không có con dấu
Doanh nghiệp thường đóng dấu giáp lai, còn cá nhân không có dấu vẫn có thể làm tương tự bằng chữ ký. Cách làm như sau.
- Sắp tập hợp đồng theo đúng thứ tự trang, mặt chữ úp xuống.
- Xoè các tờ theo hình bậc thang ở mép phải, mỗi tờ lệch tờ dưới khoảng một đốt ngón tay.
- Ký một đường chữ ký vắt qua mép tất cả các tờ đang xoè, để mỗi tờ giữ một mẩu chữ ký.
- Người còn lại ký giáp lai bằng một đường riêng, song song với đường thứ nhất.
- Gấp tập lại, kiểm từng tờ có mẩu chữ ký ở mép, rồi chụp ảnh mép giấy đang xoè.
- Làm lại đúng như vậy cho bản thứ hai, vì mỗi bản phải tự đứng được khi so riêng.
Giáp lai bằng chữ ký nhìn hơi lạ với người chưa quen, nhưng khi tranh chấp, việc một tờ không khớp mẩu chữ ký với tờ bên cạnh là dấu hiệu rất dễ trình bày. Nếu bên kia là tổ chức có con dấu, đề nghị họ đóng dấu giáp lai và bạn ký thêm cạnh dấu.
Hợp đồng có chỗ sửa tay: khoá từng chỗ sửa
Ngồi ký thường phát hiện lỗi: sai một số nhà, thiếu một chữ trong tên, ngày bàn giao cần lùi một tuần. Nhiều người sửa bằng bút rồi ký luôn trang cuối. Đây là chỗ hở hay gặp, vì một con số sửa bằng tay mà không ai ký xác nhận thì về sau ai cũng có thể sửa tiếp, hoặc nói rằng chỗ sửa không phải do mình đồng ý.
Cách làm đúng: gạch ngang chữ sai bằng một nét để vẫn đọc được chữ cũ, viết chữ mới bên cạnh, rồi cả hai bên ký nháy sát chỗ sửa. Không dùng bút xoá, không tô đè thành một vệt đen, vì chỗ không đọc được chữ cũ lại sinh nghi ngờ. Nếu số chỗ sửa nhiều, tốt hơn là in lại trang đó, đọc lại toàn trang mới và ký nháy lại.
Ở trang cuối, có thể ghi thêm một dòng tay kiểu "hợp đồng có hai chỗ sửa tại trang 2 và trang 4, các bên đã ký xác nhận". Dòng này giúp người đọc sau này biết chỗ sửa nào là chỗ sửa có thật, và bất cứ chỗ sửa thứ ba nào xuất hiện thêm là đáng ngờ.
Riêng với văn bản đã công chứng hay chứng thực, việc sửa lỗi sau đó có thủ tục riêng tại chính nơi đã công chứng, chứng thực. Bạn không tự sửa tay lên bản đó.
Phụ lục, bản vẽ, danh mục tài sản: phần hay bị quên ký
Trang chính có thể được ký nháy cẩn thận, nhưng những tờ đi kèm mới là nơi giữ chi tiết dễ đổi. Những loại sau cần ký nháy như trang chính.
- Phụ lục giá và lịch thanh toán từng đợt.
- Danh mục tài sản bàn giao khi thuê nhà có đồ đạc, thuê mặt bằng có thiết bị.
- Bản vẽ, sơ đồ vị trí thửa đất, căn hộ, chỗ để xe.
- Bảng mô tả hàng hoá về chủng loại, quy cách, số lượng.
- Bản sao giấy tờ tuỳ thân các bên đính kèm, để không bị đổi sang bản của người khác.
- Biên bản ghi nhận hiện trạng lúc bàn giao, kèm ảnh nếu có.
Nếu phụ lục ký sau ngày ký hợp đồng chính, ghi rõ trên phụ lục nó thuộc hợp đồng nào, ký ngày nào, gồm bao nhiêu trang. Phụ lục không có liên hệ rõ ràng với hợp đồng chính là tờ giấy dễ bị thay nhất trong cả bộ, vì nó thường chỉ một hai trang và được ký vội.
Những kiểu ký nháy vẫn để hở
Mỗi trang ký một kiểu. Trang đầu ký đủ nét, trang sau ký vội một gạch, trang cuối chỉ chấm một dấu. Khi so, rất khó nói chữ ký nháy nào là thật. Hãy chọn một kiểu ký tắt và giữ nguyên trên mọi trang.
Ký nháy bằng chữ cái đầu của tên. Hai chữ cái viết tay rất dễ bắt chước. Chữ ký tắt nên là một phần của chữ ký thật, có nét riêng của bạn, không chỉ là hai chữ in hoa.
Một bên ký nháy, bên kia hứa ký sau. Lời hứa này thường bị quên. Bản bạn mang về có chữ ký nháy của mình mà không có của bên kia, nên không chứng minh được bên kia đã xem trang đó.
Ký nháy lên bản sao chụp thay vì bản gốc. Có người ký lên bản photo để lưu, còn bản gốc lại không có chữ ký nháy. Bản cần ký nháy trước hết là bản gốc mỗi bên giữ.
Ký nháy rồi mới đọc. Lật trang nào ký trang đó cho nhanh, đến cuối mới đọc lại. Đến khi phát hiện điều không đồng ý thì chữ ký nháy đã nằm sẵn trên trang. Đọc xong trang nào mới ký nháy trang đó.
Câu hỏi nên hỏi bên kia trước khi bắt đầu ký
Trước khi đặt bút, bạn có thể hỏi vài câu ngắn để thống nhất cách ký: "Mình ký nháy hết các trang luôn nhé, cả phụ lục?", "Bản này bao nhiêu trang, mình ghi số trang vào trang cuối được không?", "Chỗ sửa này mình cùng ký bên cạnh nhé?", "Mình ký đủ hai bản luôn tại đây, mỗi bên giữ một bản?".
Những câu này không mang ý buộc tội ai. Người soạn hợp đồng có kinh nghiệm thường đã chuẩn bị sẵn những thứ đó, thậm chí chủ động mời bạn ký nháy trước. Nếu câu trả lời là "không cần đâu, trang cuối là đủ rồi", bạn vẫn có quyền ký nháy phía mình. Ký nháy một bên vẫn tốt hơn không ai ký.
Dấu hiệu nên dừng lại là khi bên kia không muốn bạn ký nháy, không muốn ghi số trang, không muốn ký cạnh chỗ sửa, mà lý do đưa ra chỉ là cho nhanh. Những bước này tốn tổng cộng vài phút, và chính người đàng hoàng cũng được lợi vì hợp đồng của họ khó bị khách tráo ngược.
Ví dụ giả định: bà Liên ở TP Hồ Chí Minh cho một gia đình thuê lại căn phòng tầng trệt. Hợp đồng năm trang kèm danh mục đồ đạc hai trang. Hai bên ngồi ở phòng khách, bà đề nghị đọc từng trang, đọc xong trang nào thì cả hai ký nháy góc phải trang đó, sửa một số căn cước bị gõ nhầm và cùng ký cạnh chỗ sửa, rồi ghi ở trang cuối "gồm 7 trang, có một chỗ sửa ở trang 1". Cả buổi ký mất thêm chừng mười lăm phút. Hai năm sau trả phòng, hai bên đối chiếu danh mục đồ đạc nhanh gọn vì không ai còn gì để tranh cãi về việc tờ nào thuộc hợp đồng nào.
Câu hỏi thường gặp
Ký nháy có cần ghi họ tên không?
Không cần ghi họ tên ở mỗi trang; chữ ký tắt hoặc chữ ký rút gọn là đủ, miễn mỗi người dùng một kiểu nhất quán trên mọi trang. Họ tên đầy đủ đặt ở chỗ ký chính cuối hợp đồng.
Chỉ mình ký nháy còn bên kia không ký thì có tác dụng không?
Vẫn có tác dụng một phần, vì bản của bạn sẽ khó bị thay trang mà bạn không biết. Nhưng bản bên kia giữ thì không được bảo vệ như vậy. Tốt nhất cả hai cùng ký nháy ở cả hai bản.
Ký nháy bằng bút chì hay bút mực khác màu có được không?
Không nên dùng bút chì vì dễ tẩy. Nên dùng bút mực, tốt nhất cùng một cây bút cho cả chữ ký nháy và chữ ký chính, để các chữ ký trông nhất quán khi đối chiếu sau này.
Hợp đồng chỉ có một tờ hai mặt có cần ký nháy không?
Nếu nội dung nằm trên hai mặt mà chữ ký chỉ ở mặt sau, vẫn nên ký nháy ở mặt trước. Một tờ hai mặt ít bị thay hơn tập nhiều tờ, nhưng mặt trước vẫn có thể bị in lại trên tờ khác nếu mặt sau trống.
Có nên ký nháy vào bản nháp trước khi in bản chính không?
Không cần. Ký nháy bản nháp dễ gây lẫn lộn bản nào là bản chính. Bản nháp chỉ để đọc và góp ý; chữ ký nháy chỉ đặt lên bản sẽ được ký chính thức.