Khi mất hoặc bị giật điện thoại, việc đầu tiên là dùng máy khác gọi nhà mạng khoá SIM, kế đến là khoá ngân hàng, rồi mới tới khoá và tìm máy từ xa. Người lấy máy có thể không mở được màn hình, nhưng chỉ cần rút chiếc SIM ra lắp vào máy khác là họ nhận được mã xác thực gửi về số của bạn, nếu SIM không có mã PIN.
Nói cách khác, mất máy dễ biến thành mất số, và mất số là bước gần nhất tới tài khoản tiền. Bài dưới đây xếp thứ tự việc cần làm trong giờ đầu, cách phản ứng an toàn khi bị giật trên đường, và mấy cài đặt nên làm ngay hôm nay để nếu có mất máy thì thiệt hại dừng ở chiếc máy.
Vì sao chiếc SIM đáng lo hơn chiếc máy
Phần lớn điện thoại hiện nay có khoá màn hình bằng mật khẩu, vân tay hoặc khuôn mặt. Người nhặt được hay giật được máy thường không mở được ngay. Nhưng chiếc SIM nằm trong khay thì khác: không có mã PIN, nó hoạt động trên bất kỳ máy nào. Lắp vào một máy khác, mọi tin nhắn và cuộc gọi tới số của bạn sẽ hiện ra trên máy đó, kể cả tin nhắn mã xác thực.
Nếu người lấy máy có thêm vài thông tin về bạn, như tên tài khoản ngân hàng, email, hoặc những thứ hiện lên trên màn hình khoá, họ có thể dùng chức năng quên mật khẩu để lấy mã gửi về số đó. Đây là lý do khoá SIM phải đi trước khoá máy. Chiếc máy có thể mua lại, còn tiền trong tài khoản và quyền kiểm soát email thì khó lấy lại hơn nhiều.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: nhiều máy để mặc định hiện nội dung tin nhắn ngay trên màn hình khoá. Nghĩa là không cần rút SIM, người cầm máy vẫn đọc được mã gửi tới. Cài đặt ẩn nội dung trên màn hình khoá là một trong những việc đơn giản nhất mà nhiều người chưa làm.
Thứ tự việc cần làm trong giờ đầu
Hãy mượn máy của người đi cùng, của nhân viên quán hay của người thân gần nhất. Gọi theo thứ tự trong bảng, nếu có người hỗ trợ thì chia nhau gọi song song.
| Thứ tự | Việc | Cách làm | Vì sao |
|---|---|---|---|
| 1 | Khoá SIM | Gọi tổng đài chính thức của nhà mạng, xác minh chính chủ, đề nghị khoá hai chiều do mất máy | Chặn mã xác thực đi về chiếc SIM đang nằm trong tay người khác |
| 2 | Khoá ngân hàng, ví điện tử | Gọi tổng đài ngân hàng tạm khoá ngân hàng điện tử và thẻ | Phòng trường hợp kẻ gian đã có mật khẩu hoặc đã đọc được mã |
| 3 | Khoá và định vị máy từ xa | Đăng nhập tài khoản gắn với máy từ máy khác, dùng tính năng tìm thiết bị của hệ điều hành | Khoá màn hình, hiện lời nhắn, xem vị trí gần nhất |
| 4 | Đổi mật khẩu email | Từ máy tin cậy, đổi mật khẩu, đăng xuất thiết bị đã mất | Email là chìa khoá các tài khoản khác |
| 5 | Báo người thân | Nhắn từ tài khoản khác hoặc nhờ người nhà báo | Tránh tin nhắn vay tiền mượn danh bạn |
| 6 | Trình báo | Công an cấp xã, phường nơi mất máy | Có hồ sơ khi cần làm việc với ngân hàng, nhà mạng |
Việc định vị máy có thể làm sau khi đã khoá SIM và ngân hàng. Đừng mất mười lăm phút đầu chỉ để nhìn chấm định vị trên bản đồ trong khi tài khoản tiền còn mở.
Khoá máy từ xa và có nên xoá dữ liệu không
Khoá máy và hiện lời nhắn trước. Tính năng tìm thiết bị cho phép khoá màn hình và hiện một lời nhắn, ví dụ máy bị mất, nhờ người nhặt được liên hệ người thân. Không ghi số tài khoản hay thông tin riêng tư nào trong lời nhắn.
Xoá dữ liệu từ xa là quyết định không quay lại được. Xoá xong thì thường không định vị máy được nữa. Nếu máy có dữ liệu nhạy cảm như ảnh giấy tờ, tài liệu công việc và khả năng tìm lại thấp, xoá là hợp lý. Nếu máy có vẻ chỉ rơi đâu đó, có thể chờ thêm.
Không tự đi tìm theo định vị. Chấm định vị chỉ là gần đúng. Tự tới một địa chỉ lạ để đòi máy là đặt mình vào nguy hiểm. Đưa thông tin vị trí cho công an khi trình báo.
Cẩn thận tin nhắn báo đã tìm thấy máy. Sau khi mất máy, có thể bạn nhận tin nhắn báo máy đã được tìm thấy, kèm đường dẫn đăng nhập để xem vị trí. Đây là chiêu lấy mật khẩu tài khoản gắn với máy. Chỉ xem vị trí qua ứng dụng hoặc trang chính thức bạn tự mở.
Khi lấy lại số, hỏi nhà mạng về lịch sử. Hỏi xem trong khoảng mất máy, thuê bao có phát sinh yêu cầu thay SIM hay chuyển eSIM nào không.
Bị giật điện thoại trên đường: an toàn trước, máy sau
Giật điện thoại thường xảy ra trong vài giây, khi bạn đang cầm máy ở lề đường, chờ đèn đỏ hay ngồi sau xe. Phản ứng tự nhiên là đuổi theo hoặc giằng lại. Đừng làm vậy. Người giật thường đi xe máy, giằng co khiến bạn ngã ra đường hoặc bị kéo theo, thiệt hại lớn hơn nhiều so với một chiếc điện thoại.
Thay vào đó, đứng vào chỗ an toàn, cố ghi nhớ vài đặc điểm: hướng xe đi, màu xe, màu áo, mũ bảo hiểm, có mấy người. Không cần nhớ biển số nếu không kịp nhìn. Nếu có người bị thương hoặc tình huống còn nguy hiểm, gọi 113. Sau đó mượn máy người xung quanh để khoá SIM và ngân hàng như bảng ở trên.
Chú ý xem quanh chỗ xảy ra có cửa hàng nào lắp camera hướng ra đường không. Bạn không cần tự xin trích xuất, chỉ cần ghi lại vị trí để báo cho công an khi trình báo, vì họ là người có thẩm quyền yêu cầu xem. Trình báo tại công an cấp xã, phường nơi xảy ra, mang theo hộp máy hoặc hoá đơn mua nếu có, số IMEI nếu đã ghi lại từ trước.
Ví dụ giả định: chiếc điện thoại rơi trên xe khách
Ví dụ giả định: chị Lan đi xe khách từ Lâm Đồng về TP Hồ Chí Minh, xuống bến mới phát hiện điện thoại đã rơi đâu đó trên xe. Xe đã chạy đi. Chị mượn máy của người bán nước ở bến, nhưng không nhớ số tổng đài nhà mạng. May là trong ví có thẻ ngân hàng in số tổng đài ở mặt sau, chị gọi khoá ngân hàng điện tử trước, rồi nhờ người bán nước dùng cùng nhà mạng hỏi giúp số tổng đài chính thức để khoá SIM.
Về tới nhà, chị dùng máy tính đăng nhập tài khoản gắn với điện thoại, thấy máy vẫn đang ở trên xe khách, liền khoá màn hình và hiện lời nhắn nhờ người nhặt được liên hệ. Hôm sau nhà xe gọi báo phụ xe tìm thấy máy dưới ghế. Chị mất nửa buổi ra điểm giao dịch mở lại SIM, nhưng không mất đồng nào.
Hai điều giúp chị Lan: chiếc SIM đã có mã PIN từ trước nên dù có ai nhặt được cũng không lắp sang máy khác dùng ngay được, và chị biết thứ tự cần làm. Nếu chị chờ về tới nhà mới xử lý, khoảng hai tiếng ấy là quá đủ cho một người có ý xấu. Mẹo nhỏ rút ra: luôn có một nơi ngoài điện thoại ghi số tổng đài nhà mạng và ngân hàng, ví dụ một mảnh giấy trong ví.
Sau khi lấy lại số: dọn dẹp để không còn khe hở
Có SIM mới trong tay không có nghĩa là mọi thứ đã an toàn. Trong lúc máy rời khỏi tay bạn, có thể đã có thứ bị đọc, bị đổi. Làm thêm các bước sau trong vòng một hai ngày.
- Đặt mã PIN cho SIM mới ngay tại quầy hoặc ngay khi về nhà.
- Mở ứng dụng ngân hàng, xem lại lịch sử giao dịch trong khoảng mất máy. Có khoản lạ thì báo ngân hàng bằng văn bản ngay.
- Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từng đăng nhập trên máy cũ: email, mạng xã hội, ví điện tử, dịch vụ lưu trữ ảnh.
- Vào phần quản lý thiết bị của từng tài khoản, gỡ chiếc máy đã mất khỏi danh sách thiết bị tin cậy.
- Nếu máy cũ có lưu ảnh giấy tờ, ảnh thẻ, coi như các ảnh đó đã lộ: tra cứu thuê bao đứng tên mình sau vài tuần, theo dõi kỹ tin nhắn ngân hàng.
- Báo nhà mạng gỡ khoá khi đã lấy lại số, và hỏi xem trong thời gian khoá có yêu cầu bất thường nào với thuê bao không.
Nếu sau này tìm lại được máy cũ, đừng vội lắp SIM vào dùng ngay. Kiểm tra xem máy có ứng dụng lạ được cài thêm không, tốt nhất khôi phục cài đặt gốc trước khi dùng lại cho các tài khoản tài chính.
Cài đặt nên làm ngay hôm nay
Những việc dưới đây làm một lần, mất chừng hai mươi phút, và quyết định chuyện mất máy chỉ là mất máy hay kéo theo mất số, mất tiền.
- Đặt mã PIN cho SIM và ghi mã PUK cất ở nhà.
- Ẩn nội dung tin nhắn và thông báo trên màn hình khoá, ít nhất với tin nhắn và ứng dụng ngân hàng.
- Bật tính năng tìm thiết bị của hệ điều hành, nhớ tài khoản và mật khẩu đăng nhập nó từ máy khác.
- Ghi số IMEI của máy ra giấy, cất cùng hộp máy hoặc hoá đơn.
- Chuyển ngân hàng sang xác thực bằng ứng dụng gắn với thiết bị thay vì chỉ tin nhắn, nếu ngân hàng hỗ trợ.
- Không lưu mật khẩu, ảnh giấy tờ, ảnh thẻ ngân hàng trong ghi chú hay thư viện ảnh không khoá.
- Ghi số tổng đài nhà mạng và ngân hàng ra một mảnh giấy để trong ví.
Nếu bạn dùng hai SIM trên một máy, làm các bước trên cho cả hai, nhất là SIM đang nhận mã ngân hàng.
Câu hỏi thường gặp
Mất điện thoại có khoá màn hình thì có cần khoá SIM không?
Cần. Khoá màn hình chỉ bảo vệ chiếc máy. Nếu SIM không có mã PIN, người khác vẫn rút SIM lắp sang máy khác và nhận tin nhắn gửi về số của bạn, kể cả mã xác thực ngân hàng.
Khoá SIM rồi có lấy lại số cũ được không?
Được. Khi cần dùng lại, bạn mang giấy tờ gốc ra điểm giao dịch chính thức của nhà mạng để được cấp SIM mới cho đúng số cũ. Danh bạ lưu trên tài khoản đám mây vẫn còn.
Có nên báo công an khi chỉ mất điện thoại không?
Nên trình báo, nhất là khi bị giật hoặc nghi bị trộm. Hồ sơ trình báo giúp ích khi làm việc với ngân hàng, nhà mạng nếu sau đó phát sinh giao dịch lạ, và giúp cơ quan chức năng nếu tìm lại được máy.
Tìm được vị trí máy thì có nên tự đến lấy không?
Không nên tự đến, nhất là địa chỉ lạ hoặc vào ban đêm. Vị trí chỉ là gần đúng và bạn không biết người cầm máy là ai. Hãy cung cấp thông tin vị trí cho công an khi trình báo.
Mất máy ở nước ngoài thì khoá SIM thế nào?
Liên hệ nhà mạng qua kênh hỗ trợ trực tuyến hoặc tổng đài dành cho khách ở nước ngoài, đồng thời gọi ngân hàng khoá thẻ. Ghi sẵn các kênh này trước chuyến đi sẽ đỡ lúng túng.
Đã có người dùng mã gửi về số của mình thì làm gì?
Xử lý như bị chiếm SIM: khoá ngân hàng, khoá thuê bao, đổi mật khẩu email, giữ lại tin nhắn và thông báo làm chứng cứ, rồi gửi khiếu nại tới ngân hàng và trình báo công an cấp xã, phường.