Giấy biên nhận tiền bị sửa số thường theo ba cách: thêm một chữ số vào trước hoặc sau con số, sửa nét một chữ số thành chữ số khác, hoặc viết thêm vào dòng "bằng chữ" còn bỏ trống. Để khoá lại, hãy viết số tiền cả bằng số lẫn bằng chữ, chữ đầu tiên viết hoa, kết thúc bằng chữ "chẵn", gạch ngang phần dòng còn thừa, dùng bút bi mực thường, mỗi bên giữ một bản và chụp ảnh ngay lúc ký.
Giấy nhận tiền viết tay vẫn rất phổ biến: nhận tiền cọc thuê nhà, trả tiền công thợ, mua bán xe giữa người quen, trả nợ một phần. Tờ giấy chỉ có vài dòng nên người viết thường chủ quan. Phần dưới đây chỉ những chỗ hay bị sửa, cách viết một tờ biên nhận gọn mà chắc, sai lầm về chuyện ai giữ bản nào, và cách nhận ra một tờ giấy đã bị sửa sau khi ký.
Chỗ hay bị sửa và cách khoá từng chỗ
Các kiểu sửa sau đây không cần kỹ thuật gì, chỉ cần một cây bút cùng màu mực. Vì thế cách phòng cũng nằm ở cách viết.
| Chỗ dễ bị sửa | Kiểu sửa thường gặp | Cách khoá khi viết |
|---|---|---|
| Khoảng trống trước con số | Thêm một chữ số ở đầu | Viết con số sát vạch đầu dòng, gạch một nét trước số |
| Khoảng trống sau con số | Thêm một hoặc hai số không | Viết đơn vị "triệu đồng" ngay sau số, gạch ngang phần còn lại |
| Chữ số dễ đổi nét | Một thành bảy, ba thành tám, không thành sáu | Viết số tiền bằng chữ đầy đủ, chữ đầu viết hoa |
| Dòng bằng chữ để trống | Điền số bằng chữ khớp với số đã sửa | Luôn tự viết dòng bằng chữ, kết thúc bằng "chẵn" |
| Ngày tháng | Đổi ngày để khớp một câu chuyện khác | Ghi đủ ngày, tháng, năm bằng chữ số rõ, ký nháy cạnh |
| Lý do nhận tiền | Đổi "tiền cọc" thành "tiền thanh toán đủ" | Ghi cụ thể: tiền gì, cho việc gì, đợt mấy, còn lại bao nhiêu |
Khi viết bằng số, nhiều người hay dùng dấu chấm phân cách hàng nghìn. Cách này dễ đọc nhưng cũng để lại khoảng hở giữa các nhóm số. Viết thêm đơn vị bằng chữ như "15 triệu đồng" và dòng bằng chữ đầy đủ là cách khoá chắc hơn mọi cách định dạng số.
Viết một tờ biên nhận gọn mà chắc
Bạn không cần mẫu in sẵn. Một tờ giấy trắng, một cây bút bi, viết theo thứ tự sau là đủ cho phần lớn giao dịch giữa cá nhân.
- Dòng đầu ghi tên giấy: "Giấy biên nhận tiền" hoặc "Giấy nhận tiền đặt cọc".
- Ghi họ tên, năm sinh, số giấy tờ tuỳ thân của người giao và người nhận.
- Ghi số tiền bằng số kèm đơn vị, rồi xuống dòng ghi bằng chữ, chữ đầu viết hoa, kết thúc bằng "chẵn".
- Ghi lý do: tiền gì, cho việc gì, là đợt mấy trong tổng số bao nhiêu, còn lại bao nhiêu chưa trả.
- Ghi hình thức giao: tiền mặt hay chuyển khoản; nếu chuyển khoản, ghi ngày giờ chuyển.
- Ghi ngày, tháng, năm và nơi viết giấy.
- Gạch chéo phần trắng còn lại phía dưới nội dung, kéo xuống sát chỗ ký.
- Hai bên ký và ghi rõ họ tên. Nếu có người làm chứng, người đó cũng ký và ghi họ tên.
- Viết hai bản giống nhau hoặc chụp ảnh ngay bản duy nhất, mỗi bên giữ bản của mình.
Dùng bút bi mực thường, không dùng loại bút có thể xoá bằng ma sát hay nhiệt, vì chữ viết bằng loại bút đó có thể biến mất mà gần như không để lại dấu. Nếu chỉ có bút chì, đừng viết biên nhận.
Ai giữ bản nào: chỗ nhiều người hiểu ngược
Một tờ biên nhận có hai bên quan tâm theo hai chiều ngược nhau. Người giao tiền cần giấy để chứng minh mình đã trả. Người nhận tiền cần biết giấy không bị sửa thành một số lớn hơn số mình thực nhận. Nếu chỉ có một bản và người giao tiền giữ, người nhận tiền là người chịu rủi ro bị sửa số. Nếu người nhận tiền giữ, người giao tiền không có gì trong tay.
Ví dụ giả định: chị Duyên ở Hải Phòng nhận tiền cọc mười lăm triệu đồng cho thuê kiot, viết một tờ giấy đưa khách giữ. Khi khách chấm dứt hợp đồng, tờ giấy ghi tiền cọc là năm mươi lăm triệu, với một chữ số năm được thêm vào phía trước. Chị không có bản nào, không có ảnh. Tiền cọc được giao bằng tiền mặt.
Cách gọn nhất: viết hai bản giống hệt, mỗi bên giữ một bản, hoặc chỉ viết một bản nhưng cả hai cùng chụp ảnh rõ nét trước khi tách ra. Nếu có thể, chuyển khoản với nội dung chuyển tiền ghi rõ "tiền cọc thuê kiot" kèm tên người nhận. Lịch sử chuyển khoản là bản thứ ba mà không ai sửa được.
Trả tiền nhiều đợt: một tờ hay nhiều tờ
Tiền công thợ xây, tiền mua xe trả dần, tiền nợ trả góp giữa người quen thường được trả nhiều đợt. Có hai cách ghi, và mỗi cách có chỗ hở riêng. Cách thứ nhất là một tờ theo dõi chung, mỗi lần trả thêm một dòng, người nhận ký cạnh dòng đó. Chỗ hở là dòng trống phía dưới: ai giữ tờ giấy đều có thể thêm một dòng "đã trả" hay "đã nhận" mà người kia không biết, nhất là khi chữ ký nhỏ và giống nhau giữa các dòng.
Cách thứ hai là mỗi đợt một tờ biên nhận riêng. Chỗ hở là các tờ rời nhau, dễ thất lạc, và mỗi tờ không nói gì về tổng số còn lại. Một tờ ghi "nhận đợt hai" mà không ghi tổng bao nhiêu, đã trả bao nhiêu, còn lại bao nhiêu thì về sau hai bên có thể nhớ khác nhau.
Cách làm chắc hơn là kết hợp: mỗi đợt một tờ riêng, trên đó ghi rõ tổng số phải trả, số đã trả trước đợt này, số trả đợt này, số còn lại. Hai bên ký, mỗi bên giữ một bản hoặc chụp ảnh. Nếu vẫn dùng tờ theo dõi chung, gạch kín dòng trống phía dưới dòng cuối mỗi lần ký, và chụp ảnh tờ giấy sau mỗi lần thêm dòng. Lần trả cuối cùng nên có một tờ riêng ghi "đã thanh toán đủ, không còn nợ" để khép lại khoản đó.
Cách nhận ra giấy đã bị sửa sau khi ký
So với ảnh chụp lúc ký. Đây là cách nhanh và chắc nhất. Chỉ cần ảnh đủ rõ để đọc con số, mọi chữ số được thêm vào đều lộ ra ngay.
Nhìn khoảng cách giữa các chữ số. Chữ số thêm vào thường hơi lệch hàng, khoảng cách với chữ số bên cạnh khác các chữ số còn lại, hoặc bị ép vào chỗ hẹp.
Nhìn độ đậm và màu mực. Cùng một cây bút viết cùng lúc thường cho nét đều màu. Một chữ số đậm hơn, nhạt hơn hay ánh màu khác là chỗ đáng xem kỹ. Nghiêng tờ giấy dưới ánh sáng để thấy rõ hơn.
So dòng bằng số với dòng bằng chữ. Người sửa đôi khi chỉ sửa được một dòng. Nếu dòng bằng chữ khớp với số ban đầu mà dòng bằng số đã khác, sự mâu thuẫn tự nói lên.
So với các dấu vết khác. Tin nhắn hẹn giao tiền, lịch sử rút tiền, lời người làm chứng. Một khoản tiền mặt lớn hiếm khi xuất hiện mà không để lại dấu vết nào ở nơi khác.
Phiếu giao hàng, phiếu nhận hàng ở cửa hàng nhỏ
Không chỉ giấy nhận tiền mới bị sửa số. Chủ tiệm tạp hoá, đại lý nhỏ nhận hàng từ nhà phân phối, người bán nông sản giao hàng cho thương lái đều ký phiếu ghi số lượng thùng, số bao, số cân. Số lượng trên phiếu bị thêm sau khi ký nghĩa là người ký đã xác nhận nhận nhiều hàng hơn thực tế, hoặc giao ít hơn thực tế, tuỳ phiếu nằm trong tay ai.
Nguyên tắc vẫn vậy: viết số lượng cả bằng số và bằng chữ khi số lượng lớn, gạch các dòng trống trong bảng hàng, ký nháy cạnh dòng tổng, và giữ một liên của phiếu hoặc chụp ảnh phiếu ngay khi ký. Nếu phiếu in sẵn có nhiều liên, kiểm các liên giống nhau trước khi ký, vì liên giấy than đôi khi mờ hoặc lệch.
Người giao hàng tử tế cũng được bảo vệ nhờ cách làm này. Ví dụ giả định: anh Tâm giao bia cho các quán ở Huế thường bị một vài chủ quán nói thiếu thùng sau khi đã ký nhận. Từ khi anh chụp ảnh phiếu có chữ ký cùng chồng hàng ở cửa quán, những tranh cãi kiểu đó gần như không còn.
Đã bị sửa số: giữ chứng cứ và báo ai
Khi thấy tờ giấy trong tay bên kia có số khác số mình nhớ, đừng giật lấy hay xé tờ giấy, vì điều đó vừa nguy hiểm vừa làm mất chứng cứ. Đề nghị chụp tờ giấy, hoặc nhờ người làm chứng cùng xem. Gom bản của mình, ảnh lúc ký, lịch sử chuyển khoản hoặc rút tiền, tin nhắn hẹn giao tiền. Viết lại diễn biến ngày giao tiền: giờ nào, ở đâu, ai có mặt, tiền đựng trong gì.
Nếu số tiền chênh lệch nhỏ và quan hệ còn giữ được, thương lượng có người làm chứng hoặc nhờ tổ hoà giải ở khu dân cư thường nhanh hơn. Nếu bạn cho rằng bên kia cố ý sửa giấy để đòi tiền, có thể trình báo công an cấp xã, phường nơi bạn cư trú hoặc nơi giao tiền. Với khoản lớn và tranh chấp kéo dài, khởi kiện dân sự là con đường tiếp theo, và việc giám định chữ viết có thể được yêu cầu trong quá trình giải quyết.
Trước khi trả lời bằng văn bản hay ký bất kỳ biên bản đối chiếu nào bên kia đưa ra, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, vì một câu thừa nhận "có nhận tiền" chung chung có thể bị hiểu là thừa nhận cả con số đã bị sửa.
Câu hỏi thường gặp
Giấy biên nhận viết tay có giá trị không?
Giấy biên nhận viết tay có chữ ký của các bên là một chứng cứ thường được dùng khi có tranh chấp. Giá trị của nó tăng lên khi có đủ thông tin, có người làm chứng và khớp với các dấu vết khác như chuyển khoản, tin nhắn.
Có cần công chứng giấy nhận tiền cọc không?
Với phần lớn giao dịch nhỏ giữa cá nhân, giấy nhận tiền không bắt buộc công chứng. Với khoản lớn hoặc liên quan nhà đất, nên tìm hiểu kỹ hơn, có thể lập văn bản đặt cọc đầy đủ và hỏi người có chuyên môn.
Viết số tiền bằng chữ thì viết thế nào cho đúng?
Viết đầy đủ từng đơn vị, chữ đầu viết hoa, ví dụ "Mười lăm triệu đồng chẵn". Không viết tắt, không để khoảng trống ở đầu hay cuối dòng. Nếu còn khoảng trống, gạch một nét ngang kín dòng.
Chỉ có một bản biên nhận thì ai nên giữ?
Thường người giao tiền giữ để chứng minh đã trả, nhưng người nhận tiền nên chụp ảnh rõ nét trước khi đưa đi. Nếu được, viết hai bản giống nhau để mỗi bên giữ một bản.
Chuyển khoản rồi có cần viết giấy biên nhận nữa không?
Lịch sử chuyển khoản đã là dấu vết tốt, nhất là khi nội dung chuyển ghi rõ lý do. Viết thêm giấy biên nhận giúp làm rõ tiền đó là tiền gì, đợt nào, còn lại bao nhiêu, điều mà dòng nội dung chuyển khoản thường không đủ chỗ.